Είναι το ενδεχόμενο που τρομάζει
και κυριολεκτικά παγώνει κάθε σύγχρονο μελετητή της εποχής μας. Το πρόβλημα της
ύφεσης είναι μεγαλύτερο απ' όσο νομίζουμε ή μπορούμε να αντιληφθούμε όσοι δεν
είμαστε ειδικοί στο χώρο αυτό. Είναι πρόβλημα μεγαλύτερο και από την απειλή του
καρκίνου, του AIDS, της ύπουλης "νόσου των
τρελών αγελάδων" που ελάχιστα μέσα έχουμε για να αντισταθούμε. Είναι
μεγαλύτερη απειλή και από τους σεισμούς, τις πυρκαγιές, τις μεγάλες φυσικές
καταστροφές. Εδώ μπορούμε να ανασκουμπωθούμε και με μια ορθολογική ανακατανομή
των κονδυλίων οι πληγές επουλώνονται και η ζωή βρίσκει τους ρυθμούς της. Είναι
μεγαλύτερη απειλή από την τρομοκρατία, από το φάσμα του πολέμου, από τα
πυρηνικά όπλα. Και όλα αυτά γιατί η ύφεση συνυπάρχει και υποβόσκει μέσα στην καρδιά
όλων των σύγχρονων απειλών και προβλημάτων. Αγκαλιάζει όλα τα στρώματα, όλα τα
επίπεδα, ολόκληρο τον κόσμο μας. Για να καταλάβουμε καλύτερα ποια είναι αυτή η
μεγάλη, παγκόσμια απειλή, πρέπει να δούμε μερικά βασικά στοιχεία.
Φανταστείτε τον κόσμο μας σαν
μια μεγάλη ατμομηχανή, που πίσω της σέρνει δεκάδες βαγόνια. Αυτό το τρένο έχει
μια αποστολή, ένα λόγο ύπαρξης και μια δύναμη που το κρατάει ζωντανό: να
κινείται, να τρέχει, να καλύπτει αποστάσεις και να κατακτά νέες περιοχές. Μόλις
σταματήσει να κινείται και να προχωράει προς τα εμπρός, τότε έρχεται η
καταστροφή και ο όλεθρος για όλα τα βαγόνια που το ακολουθούν. Για να κινηθεί
αυτό το τεράστιο μηχάνημα χρειάζεται να τροφοδοτείται με ενέργεια για να
παράγει δύναμη και να αναπτύσσει ταχύτητα και να προχωράει. Αυτό σημαίνει ότι
διεισδύει σε νέες περιοχές του κόσμου, νέες αγορές, έχει ευκαιρίες,
αντιμετωπίζει καλέσματα για ανάπτυξη, εκσυγχρονισμό, επενδύσεις. Ίσως να
καταλάβατε αυτή τη μικρή παραβολική προσέγγιση. Για τον σύγχρονο κόσμο μας το
αντίδοτο του θανάτου, του ολέθρου, της τέλειας καταστροφής είναι η ανάπτυξη, η
πρόοδος, η αύξηση, "η προέλαση". Εάν σταματήσει η δυναμική άνοδος,
αρχίζει ο καταποντισμός. Τα οικονομικά συστήματα και οι πολιτικές για να
συντηρηθούν ζωντανά χρειάζονται κατανάλωση, νέες αγορές, νέα προϊόντα,
εκσυγχρονισμό, επενδύσεις, επέκταση δραστηριοτήτων, εξαγωγές, κατακτήσεις νέων
αγορών, αύξηση και σταθεροποίηση των δεικτών της οικονομίας.
Εδώ είναι που κάνει την
απειλητική εμφάνισή της η ύφεση. Ύφεση έχουμε όταν ο κόσμος δεν ξοδεύει τα
χρήματά του, φοβάται, τα φυλάει, δεν αγοράζει. Ύφεση έχουμε όταν δεν γίνονται
επενδύσεις, ούτε αναζήτηση νέων αγορών, ούτε επεκτάσεις στη βιομηχανία και το
εμπόριο. Και πρόκειται για μια αλυσιδωτή αντίδραση, πολλές φορές χειρότερη από
τις πυρηνικές εκρήξεις. Όταν δεν υπάρχει ανάπτυξη, δεν υπάρχει δυνατότητα να
προχωρήσουν και άλλα προγράμματα, όπως τα κοινωνικά, η εκπαίδευση, η
αντιμετώπιση της ανεργίας. Οι κοινωνικές εκρήξεις κάνουν την εμφάνισή τους με
έντονο τρόπο και ακολουθεί το μεγάλο πολιτικό κόστος, που όπως είναι φυσικό,
κανένας δεν επιθυμεί. Η ύφεση παγώνει τα πάντα και τα γυρίζει αμέσως πίσω. Μήνες
πίσω, κάποτε και χρόνια ολόκληρα πίσω. Γι' αυτό όλοι οι μεγάλοι του κόσμου μας
τρέμουν στην ιδέα της ύφεσης. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι με την ύφεση ούτε ο
πληθωρισμός μπορεί να κατέβει ούτε τα επενδυτικά προγράμματα θα προχωρήσουν,
ούτε οι οικονομικοί στόχοι της κυβέρνησης θα πιαστούν. Και αρχίζει ο κατήφορος,
που μπορεί να φαίνεται ότι είναι μόνο οικονομικός, αλλά σύντομα πνίγει και
παγώνει τα πάντα.
Τα πρόσφατα γεγονότα της
Αμερικής της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 αποκάλυψαν για άλλη μια φορά ποιος είναι ο
μεγαλύτερος κίνδυνος στις μέρες μας και ποια η μεγαλύτερη αγωνία των
κυβερνήσεων. Είναι η ύφεση, που δεν περιορίζεται μόνο στη χώρα αυτή, αλλά
απλώνει σαν μεταδοτική αρρώστια σε όλο τον κόσμο. Μετά το χτύπημα ο κόσμος
μουδιάζει, φοβάται. Το πρώτο που κάνει είναι ότι μαζεύεται, περιορίζεται,
αναβάλλει τα σχέδιά του, τις αγορές, τις επενδύσεις. Οι καταναλωτές κλείνουν το
πορτοφόλι τους, περιορίζουν τις δαπάνες, αλλάζουν καταναλωτική συμπεριφορά. Η
μείωση της ζήτησης κάνει την ύφεση πιο σκληρή. Το άλλο μεγάλο κεφάλαιο που
πλήττεται είναι οι επιχειρήσεις. Τα έσοδά τους και τα κέρδη τους μειώνονται, το
χαρτοφυλάκιό τους απαξιώνεται, αλλά ταυτόχρονα τα χρέη τους, τα τοκοχρεωλύσια,
οι υποχρεώσεις τους προς τρίτους τρέχουν αλύπητα. Το μεγάλο πρόβλημα είναι το
κλίμα φόβου, ανησυχίας, αγωνίας και αβεβαιότητας που μπολιάζει τον κόσμο. Αυτή
η ανασφάλεια ανατρέπει τα πάντα και κάνει την ύφεση παρατεταμένη και ακόμα πιο
οδυνηρή. Το χρηματιστήριο υποχωρεί, ο τουρισμός παγώνει, τα κέρδη των
επιχειρήσεων μειώνονται, αφού μειώνεται η κατανάλωση, και τα έσοδα του κράτους
από τη φορολογία των κερδών των επιχειρήσεων μειώνονται. Ο προϋπολογισμός του
κράτους γίνεται εξωπραγματικός. Τα μεγέθη αλλάζουν, οι στόχοι αλλάζουν, οι
προτεραιότητες αλλάζουν. Και το κακό απλώνει χωρίς να υπάρχει δύναμη να το
αναχαιτίσει. Φαίνεται τώρα πολύ καθαρά ότι το χτύπημα της ύφεσης ήταν πολύ πιο
απειλητικό από το γκρέμισμα των "Δίδυμων Πύργων" στην καρδιά της Ν.
Υόρκης. Και μπορεί σύντομα να αποδειχθεί πολύ πιο καταστροφικό. Οι φτωχοί, οι
άνεργοι πήγαν ακόμα πιο πίσω, βυθίστηκαν ακόμα περισσότερο στη δυστυχία τους. Το
χειρότερο είναι ότι προστέθηκαν και άλλοι, νέοι δυστυχισμένοι και αβοήθητοι
στις ατελείωτες λίστες. Οι ρίζες των προβλημάτων βαθαίνουν αντί να
ανακουφίζεται ο κόσμος μας. Πολλοί πιστεύουν ότι το πραγματικό χτύπημα δεν ήταν
αυτό που είδαν τα φυσικά μάτια των ανθρώπων με τις εκρήξεις, την κατάρρευση των
πύργων, τα χιλιάδες αθώα θύματα, αλλά το χτύπημα της ύφεσης ήταν ο κύριος και ο
απώτερος στόχος, αλλά και ο πιο αποτελεσματικός. Οι άνθρωποι αιφνιδιάστηκαν,
φοβήθηκαν, μαζεύτηκαν, τα μεγέθη υποχώρησαν και οι στόχοι ανάπτυξης πήγαν πίσω.
Έχει ιδιαίτερη σημασία τούτο το σημείο για όλους εμάς. Αρχικά
ήρθε στη ζωή μας ξαφνικά μια πολύ έντονη απόδειξη ότι δεν τα ελέγχουμε όλα
εμείς, ούτε τα αποφασίζουμε όλα εμείς οι άνθρωποι. Έχουμε τα όριά μας εμείς οι
άνθρωποι, τα οποία είναι μικρά και περιορισμένα. Ό,τι χειρότερο μπορεί να
συμβεί στον άνθρωπο είναι να εγκαταλείψει το Θεό, να Τον διώξει, να Τον
προσπεράσει και να πάρει τη ζωή του στα χέρια του. Να πει "εγώ είμαι, εγώ
μπορώ, εγώ αποφασίζω". Αυτή η κατάσταση ισοδυναμεί με θάνατο για τον
άνθρωπο. Είναι αδύνατο να στηριχθεί επάνω στις δυνάμεις του, να τα προβλέψει
όλα, να τα προνοήσει και να ρυθμίσει τις ανάγκες του με αποτέλεσμα και
ασφάλεια.
Είναι τόσο χάρτινα και ευάλωτα
τα ανθρώπινα συστήματα, που κυριολεκτικά ζούμε κι αναπνέουμε καθημερινά ανάμεσα
σε χιλιάδες κινδύνους, απειλές και παγίδες. Αδύνατο να τις ελέγξουμε, αδύνατο
να τις προλάβουμε. Η δυστυχία και η παγκόσμια καθημερινή απειλή στις μέρες
μας είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι ο άνθρωπος πλάστηκε για το Θεό, την αγάπη
Του, τη σοφία Του, την παρουσία Του και έξω από αυτή τη σχέση, μακριά από αυτή
τη σχέση είναι ορφανός και μόνος, αδύναμος και νικημένος. Ίσως να
βρισκόμαστε μπροστά στη διαδικασία ονοματοδοσίας του νέου αιώνα, του 21ου. Αιώνας
του φόβου, της αγωνίας του άγνωστου, του απρόβλεπτου, του απειλητικού. Η θεωρία
ότι πηγαίνουμε προς το καλύτερο, ότι έρχονται καλές, καλύτερες ημέρες
σωριάστηκε εντελώς μαζί με τους Δίδυμους Πύργους του World Trade Center στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Τώρα μόνο χειρότερα θα πηγαίνουμε, μόνο βαθύτερα
στο σκοτάδι της καθημερινής απειλής θα βυθιζόμαστε. Αιώνας της αγωνίας για τα
παιδιά μας, αιώνας του φόβου για τα πυρηνικά, τα τοξικά, τα χημικά όπλα, αιώνας
της σκοτεινής προσδοκίας του Γ΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Η Ιστορία εισέρχεται στις
τελευταίες της ώρες, που είναι ώρες απελπισίας, πόνου, απειλής, θανάτου.
Η μόνη διέξοδος ήταν, είναι και θα είναι ο Ιησούς
Χριστός, ο αναστημένος και δοξασμένος Λυτρωτής του ανθρώπου από την αμαρτία και
την αιώνια απώλεια. Υπάρχει κάτι τρελό και συνάμα απειλητικό γύρω μας. Η
ανισοκατανομή δημιουργεί εκμετάλλευση αλλά και μίσος. Τα πεινασμένα 2/3 του
πλανήτη μας ζηλεύουν, φθονούν και απειλούν το χορτάτο 1/3 του πληθυσμού της
Γης. Αυτό το 1/3 απολαμβάνει αμέριμνο το 80% των πόρων της Γης, ενώ τα 2/3
υποσιτίζονται και πεθαίνουν. Ταυτόχρονα πριονίζουν τη χλιδή και την άνεση των
Δυτικών. Τα συστήματα, τα όπλα, οι απειλές προσπαθούν να περιορίσουν τις
αντιδράσεις και να περιστείλουν το επικίνδυνο ξέσπασμα. Φαίνεται καθαρά πως
τούτο το άνισο και επικίνδυνο παιχνίδι έχει ανάγκη από φως και σοφία ουράνια,
θεϊκή. Αυτά ακριβώς που χάσαμε όταν αποδιώξαμε, όταν παραγκωνίσαμε εγωιστικά
τον Κύριο από τη ζωή μας, για να στήσουμε τον δικό μας λαμπερό κόσμο χωρίς τη
σοφία και την αγαθή καρδιά του Πατέρα Θεού, του Δημιουργού και Κυρίου μας. Ο
Δυτικός κόσμος βρέθηκε ανέτοιμος και σε λάθος μονοπάτια. Επειδή δεν υπολόγιζαν
τα χτυπήματα και ήταν επαναπαυμένοι στα κατορθώματά τους, ζούσαν στη νιρβάνα
της υπερκατανάλωσης και υπερεπένδυσης. Αυτές οι καταστάσεις κάνουν τα
οικονομικά συστήματα ευπαθή, ασταθή και τις απώλειες ανυπολόγιστες, όπως
ακριβώς συμβαίνει στις μέρες μας.
Ταπείνωση χρειάζεται ο κόσμος μας, ταπείνωση, μετάνοια
και πίστη. Αναγνώριση της αγάπης και της ανάγκης του ζωντανού Θεού στη
διακυβέρνηση της ζωής του. Αυτά είναι τα βήματα της ζωής, της λυτρωμένης, της
αιώνιας ζωής στη Βασιλεία του Θεού, που αρχίζει από τώρα, από μέσα μας, όταν
ταπεινωθούμε και μετανοήσουμε με πίστη. Η ύφεση είναι μια πολύ πιθανή,
παγκόσμια, σοβαρή απειλή, που μπορεί να βυθίσει στο σκοτάδι και το θάνατο τον
πλανήτη μας. Την ώρα που οδηγάμε το ένα από τα τρία αυτοκίνητά μας, σε κάποια
άλλη χώρα τα παιδιά σκάβουν λαγούμια στις φωλιές των αρουραίων για να τους
κλέψουν σπυριά από σιτάρι για να το φάνε να μην πεθάνουν... Αυτό φτιάξαμε, αυτό
πετύχαμε, αυτό συντηρούμε, αλλά δεν μπορούμε να καμαρώσουμε. Χρειάζεται να
γυρίσουμε σελίδα. Ν' αρχίσουμε να ξαναγράφουμε από την αρχή με μεγάλα, ζωηρά,
καθαρά γράμματα καινούριες σκέψεις, καινούριες αποφάσεις ταπείνωσης και
αναγνώρισης του ζωντανού Θεού. Ο μόνος δρόμος λύτρωσης και σωτηρίας για τον
καθένα μας είναι ο δρόμος της συναίσθησης, της ομολογίας της αποτυχίας μας και
της αναγνώρισης της αγάπης και του δίκαιου του Θεού. Αυτά είναι που χάσαμε, και
θερίζουμε στις μέρες μας τόσο σκληρά.
Εσχατολογικά